သံတမန္(ၿငိမ္း)တစ္ဦး
ကမၻာႀကီး၏ရာသီဥတုေျပာင္းလဲမႈ၊ ကူးစက္ ေရာဂါျပန္႔ပြားမႈ၊ အဖ်က္စြမ္းအားႀကီးမားေသာ လက္နက္မ်ားျပန္႔ပြားမႈကာကြယ္ေရး၊ အၾကမ္း ဖက္ဝါဒ၊ ႏိုင္ငံေတာ္ျဖတ္ေက်ာ္ ရာဇဝတ္မႈမ်ား၊ ဘာသာေရးအေျခခံျဖစ္ေပၚလာေသာ ျပႆနာ မ်ား၊ စစ္ေျပးဒုကၡသည္မ်ားႏွင့္ ေရႊ႕ေျပာင္းေန သူမ်ား (Migrants) စသည့္ ကိစၥရပ္မ်ားကို ေျဖရွင္းၾကရာ၌ ႏိုင္ငံတကာဇာတ္ေဆာင္မ်ား မ်ားျပားစြာ ပါဝင္ပတ္သက္လာၾကေၾကာင္း ေတြ႕ ရပါသည္။ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စု ဝါရွင္တန္ ၿမိဳ႕ ကက္သိုလစ္တကၠသိုလ္ ႏိုင္ငံတကာဆက္ဆံ ေရးဌာနပါေမာကၡ Maryan Cusumano Love ႏွင့္အဖြဲ႕မွ ေလ့လာေဖာ္ထုတ္ခဲ့ေသာ ႏိုင္ငံအခ်ဳပ္ အျခာအာဏာကို ေက်ာ္လြန္ေနသည့္ေဆြးေႏြးရ မည့္ကိစၥရပ္မ်ား၌ ပါဝင္ပတ္သက္ေနေသာ ဇာတ္ေဆာင္မ်ားအေၾကာင္း ရွင္းလင္းေဖာ္ျပသြား မည္ျဖစ္ပါသည္။
အခ်ဳပ္အျခာအာဏာကို စိန္ေခၚေနေသာကိစၥရပ္ မ်ား၌ ပါဝင္ေနေသာဇာတ္ေဆာင္မ်ား
ကမၻာတစ္ဝန္းလုံးႏွင့္ဆုိင္ေသာ ေဆြးေႏြး ေျဖရွင္းၾကရန္လိုအပ္သည့္ ျဖစ္စဥ္မ်ား၊ ျဖစ္ရပ္ မ်ားကိုအေျခခံ၍ ျပႆနာ ဖန္တီးသူမ်ား၊ ျပႆနာေျဖရွင္းသူမ်ား ရွိရၿမဲျဖစ္ေပရာ ¤င္း ဇာတ္ေဆာင္မ်ားသည္ အခ်ဳိ႕ေသာကိစၥရပ္မ်ား၌ ¤င္းတုိ႔၏အက်ဳိးစီးပြားကိုအေျခခံ၍ ေဆာင္ရြက္ ေလ့ရွိပါသည္။ ယေန႔ကာလ ကမၻာလုံးဆုိင္ရာ လုပ္ငန္းစဥ္အတြင္း ပါဝင္ေနေသာ ဇာတ္ေဆာင္ မ်ားမွာ ေအာက္ပါအတုိင္းျဖစ္ပါသည္-
(က) အစိုးရမ်ားပါဝင္ပတ္သက္ေနေသာ အဖြဲ႕ အစည္းမ်ား (Intergovernmental Organization) ၏ Maria Green Cowles ေလ့လာေတြ႕ရွိခ်က္
အစိုးရမ်ား ပါဝင္ပတ္သက္ေသာ အဖြဲ႕ အစည္းမ်ားသည္ ကမၻာတစ္ဝန္းလုံး ဆိုင္ရာ အာ႐ုံျပဳရမည့္ကိစၥရပ္မ်ားတြင္ ပါဝင္ေဆာင္ရြက္ၾကရာ၌ အခ်ဳပ္အျခာ အာဏာကိုေက်ာ္လြန္ေဆာင္ရြက္တတ္သည့္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားအျဖစ္ ေပၚထြန္းလာေန ေၾကာင္း ေတြ႕ရွိရပါသည္။ အခ်ိဳ႕ပညာရွင္ မ်ားက ကုလသမဂၢသည္ပင္ အမ်ိဳးသား ႏိုင္ငံစနစ္ (Nation-State System) ကဲ့သို႔ ျဖစ္ေနေၾကာင္း ေထာက္ျပၾကသည္။ ကမၻာ႔ဘဏ္အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ ေငြေၾကး ရန္ပုံေငြအဖြဲ႕(IMF)၊ ကမၻာ့ကုန္သြယ္ေရး အဖြဲ႕ခ်ဳပ္ (WTO) အဖြဲ႕အစည္းမ်ားသည္ ခ်မ္းသာေသာ ကမၻာ့ေျမာက္ဘက္ႏိုင္ငံ မ်ားမွ ဆင္းရဲေသာကမၻာ့ေတာင္ဘက္ ႏိုင္ငံမ်ားအေပၚ ၾသဇာလႊမ္းမိုးေရး ကိုယ္ စားျပဳသည္ဟု ေဝဖန္ေနၾကမႈအမ်ားအျပား ရွိေနၾကပါသည္။ ကုလသမဂၢ၊ ကမၻာ့ က်န္းမာေရးအဖြဲ႕၊ IMF စသည္ျဖင့္ အစိုးရ မ်ားပါဝင္ပတ္သက္ေနသည့္ အဖြဲ႕အစည္း ေပါင္း ၃ဝဝ ေက်ာ္ခန္႔သည္ စနစ္တက်ဖြဲ႕ စည္းထားၿပီး လႈပ္ရွားေဆာင္ရြက္ေနၾက ပါသည္။ အစိုးရမ်ားသို႔ ဆက္သြယ္ႏိုင္ရန္ လြတ္လြတ္လပ္လပ္(Informal) ဖြဲ႕စည္း ထားသည့္ (IGO)၊ အဖြဲ႔အစည္းမ်ားမွာ ၂ဝဝ မွ ၁၅ဝဝ ထိရွိေနေၾကာင္း ေလ့လာ ေတြ႕ရွိရသည္။
(ခ) အစိုးရမဟုတ္ေသာ အဖြဲ႕အစည္းမ်ား (Non-governmental Organization)
အစိုးရမဟုတ္ေသာ အဖြဲ႕အစည္းမ်ား ကို ႏိုင္ငံေရးသိပၸံပညာရွင္မ်ားက အခ်ဳပ္ အျခာအာဏာေက်ာ္လြန္လာေသာႏိုင္ငံေရး (Politics Beyond Sovereignty) ေဆာင္ ရြက္ေသာ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားဟူ၍ မီးေမာင္း ထုိးျပလာၾကပါသည္။ ၄င္းတို႔မွာ ျပည္သူ လူထု၏ၾသဇာစြမ္းအား (People Power) ရွိေနၾကပါသည္။ အစိုးရမ်ား၌ တရား ဥပေဒအခြင့္အာဏာ(Legal Authority) ရွိေနသကဲ့သို႔ (NGO) မ်ား၌စိတ္ဓာတ္ေရး ရာအခြင့္အာဏာ (Moral Authority) ရွိ ေနၾကသည္။ (NGO) မ်ား၌ သတင္းစြမ္း အား ေက်ာ္ေစာတိကၠမရွိသူမ်ား၏ တစ္ဦး ခ်င္းစြမ္းအား၊ အမ်ိဳးသမီးမ်ား၏စြမ္းအား၊ ကြန္ရက္စြမ္းအားမ်ား ရွိေနၾကပါသည္။ အဖြဲ႕အစည္းအမ်ိဳးအစားမ်ားမွာ ဘာသာ ေရး၊ ယဥ္ေက်းမႈ၊ ပညာေရး၊ က်န္းမာေရး စသည္ျဖင့္စုံလင္လွပါသည္။ ကမၻာေပၚ၌ ၂ဝဝ၈ခုႏွစ္အထိ အစိုးရမဟုတ္ေသာအဖြဲ႕ အစည္း ၅၄၃၇၇ ဖြဲ႕စည္းထားေၾကာင္း အၾကမ္းဖ်င္းေလ့လာေတြ႔ရွိရပါသည္။
(ဂ) ႏိုင္ငံစုံေကာ္ပိုေရးရွင္းႀကီးမ်ား
(Multi-national Corporations)
ႏိုင္ငံစုံေကာ္ပိုးေရးရွင္းႀကီးမ်ားမွာ အလြန္ခ်မ္းသာၾ<ြကယ္ဝၾကၿပီး စီးပြားေရး လုပ္ငန္းမ်ားကို နယ္ပယ္စုံတြင္ ကမၻာတစ္ ဝန္းလုံးျဖန္႔ၾကက္လုပ္ငန္းေဆာင္ရြက္လ်က္ ရွိပါသည္။ ကမၻာေပၚမွ အႀကီးမားဆုံး စီးပြားေရးအဖြဲ႕ႀကီး ၁၅ဝ အနက္ ၉၅ခုမွာ ႏိုင္ငံေတာ္မဟုတ္ေသာ စီးပြားေရးသက္ သက္ေဆာင္ရြက္သည့္မဟာစီးပြားေရးအဖြဲ႕ အစည္းမ်ားျဖစ္ၾကပါသည္။ ၂ဝဝ၈ ခုႏွစ္ အထိ ႏိုင္ငံစုံေကာ္ပိုေရးရွင္းေပါင္း ၇၉ဝဝဝ ေက်ာ္ရွိေၾကာင္း ေတြ႕ရပါသည္။ ထိပ္တန္း MNCS ၁ဝဝ၏ ပိုင္ဆိုင္မႈတန္ဖိုးမွာ အေမရိကန္ေဒၚလာ ၉၂၃၉ ဘီလီယံရွိၿပီး အလုပ္သမား ၁၅ သန္းေက်ာ္ ခန္႔အပ္ထား ပါသည္။ ၄င္းအဖြဲ႕ႀကီးမ်ားသည္ စီးပြား ေရးၾသဇာျဖင့္ အစုိးရမ်ားကိုပင္ လႊမ္းမိုး ႏိုင္စြမ္းရွိၿပီး အခ်ဳပ္အျခာအာဏာ၏ အစိတ္အပိုင္းအခ်ဳိ႕ကို သြယ္ဝိုက္လႊမ္းမုိး ႏိုင္စြမ္းရွိေၾကာင္း ေတြ႕ရပါသည္။
(ဃ) အၾကမ္းဖက္ကြန္ရက္မ်ား
(Networked Terror)
အၾကမ္းဖက္အဖြဲ႕အစည္းမ်ား၏ အခ်ဳပ္အျခာအာဏာအေပၚ စိန္ေခၚမႈမ်ား မွာ ဆက္သြယ္ေရးစနစ္ဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္မႈ ႏွင့္အတူ ျမန္ဆန္ထိေရာက္မႈရွိရွိလႈပ္ရွားေန ၾကသည္ကိုေတြ႕ရမည္ျဖစ္သည္။ လွ်ိဳ႕ဝွက္ စြာ ကြန္ရက္ဖြဲ႕လႈပ္ရွားလုပ္ေဆာင္မႈမ်ား စြာလုပ္ေဆာင္ၾကၿပီး အခ်ဳပ္အျခာအာဏာ ကို ေက်ာ္လြန္လုပ္ေဆာင္လာသည္ကို ေတြ႕ရေပသည္။
(င) ကမၻာတစ္ဝန္းလုံးဆိုင္ရာ ရာဇဝတ္အဖြဲ႕ အစည္းမ်ား (Global Crime Inc)
မူးယစ္ေဆးဝါးေရာင္းဝယ္ေနေသာ အဖြဲ႕ႀကီးမ်ား၊ လူကုန္ကူးမႈမ်ား၊ ေငြမည္း ခဝါခ်မႈမ်ား၊လက္နက္ေမွာင္ခိုေရာင္းမႈမ်ား စသည္ျဖင့္ ရာဇဝတ္မႈမ်ဳိးစုံက်ဴးလြန္ေနၾက ေသာ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားမွာလည္း ႏိုင္ငံ နယ္နိမိတ္မ်ားကို ျဖတ္ေက်ာ္လ်က္ အစုိးရ အဖြဲ႕မ်ားကို စိန္ေခၚေဆာင္ရြက္ေနၾကဆဲ ျဖစ္ေၾကာင္း ေတြ႕ရပါသည္။
(စ) ဆိုက္ဘာနည္းပညာကာကြယ္ေရး
(Defending Cyberspace)
အင္တာနက္ဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္မႈေၾကာင့္ ႏိုင္ငံမ်ား၏ ဆက္သြယ္ေရးစနစ္လည္း ျမန္ဆန္တိုးတက္လာပါသည္။ ကြန္ပ်ဴတာ သုံးဆက္သြယ္ေရးစနစ္အတြင္းကြန္ပ်ဴတာ ဗိုင္းရပ္စ္၊ ကြန္ပ်ဴတာဟက္ကာမ်ား၏ ၿခိမ္းေျခာက္ထိုးေဖာက္ဖ်က္ဆီးမႈအႏၲရာယ္ မွာလည္း တစ္ေန႔တျခားႀကီးမားလာေနပါ သည္။ ဥပမာ-အေမရိကန္ကာကြယ္ေရး ဌာနတစ္ခုတည္းက ကြန္ပ်ဴတာ ၂ ဒသမ ၁သန္း အသုံးျပဳေနၿပီး ေဒသႏၲရနယ္ေျမ ကြန္ရက္ (LAN)) ၁ဝဝဝဝေက်ာ္၊ တာေဝး ကြန္ရက္ ၁ဝဝဝ အသုံးျပဳေနရာ ကြန္ပ်ဴ တာတိုက္ခိုက္မႈမ်ားစြာကို ကာကြယ္ေနရ ေၾကာင္းေတြ႕ရေပသည္။ နည္းပညာသုံး ေဆာင္ရြက္မႈမ်ားကလည္း အခ်ဳပ္အျခာ အာဏာကိုစိန္ေခၚေနေၾကာင္းေတြ႕ရေပမည္။
အခ်ဳပ္အျခာအာဏာ၏ အနာဂတ္
ႏိုင္ငံတစ္ခုအတြက္ အေလးထားရမည့္အဂၤါရပ္ မွာအခ်ဳပ္အျခာအာဏာ(Sovereignty) ျဖစ္ပါ သည္။ အစုိးရတစ္ခုအတြက္ အေလးထားရမည့္ အဂၤါရပ္မွာ တရားဝင္ျဖစ္မႈ(Legitimacy) ျဖစ္ သည္။ ေခါင္းေဆာင္တစ္ေယာက္ အေလးထား ရမည့္အဂၤါရပ္မွာ လုပ္ပိုင္ခြင့္အာဏာ (Authority) ျဖစ္သည္။
ရန္ကုန္တကၠသိုလ္ ဥပေဒပညာ ပါေမာကၡ ဆရာႀကီးဦးတင္အုန္းျပဳစုသည့္ 'အျပည္ျပည္ ဆိုင္ရာ ဥပေဒအေျခခံ'စာအုပ္ (၂ဝဝ၄)ခုႏွစ္ စာမ်က္ႏွာ(၅၂)၌ေဖာ္ျပထားေသာ အခ်ဳပ္အျခာ အာဏာကို ထိပါးေသာလုပ္ရပ္မ်ားမွာ 'ရန္စ က်ဴးေက်ာ္မႈအင္အားစုမ်ား ဖြဲ႕စည္းျခင္း၊ ႏိုင္ငံ ျခား တိုင္းျပည္မ်ားတြင္ အေျခခံစစ္စခန္းမ်ား တည္ေဆာက္ျခင္း၊ အျခားတိုင္းျပည္မ်ား၏ ျပည္တြင္းေရးရာမ်ားတြင္ ဝင္ေရာက္စြက္ဖက္ ျခင္းႏွင့္ အမ်ဳိးသားလြတ္လပ္ေရးလႈပ္ရွားမႈမ်ား ကိုႏွိမ္ႏွင္းျခင္းတို႔မွာ ရန္စက်ဴးေက်ာ္မႈလုပ္ရပ္ မ်ားျဖစ္ၾကေပသည္''ဟု ဖြင့္ဆိုခဲ့ပါသည္။
ကုလသမဂၢအေထြေထြအတြင္းေရးမွဴးခ်ဳပ္ ေဟာင္းကိုဖီအာနန္က ¤င္းအား ႏိုဘယ္လ္ၿငိမ္းခ်မ္း ေရးဆုေပးေသာ အခမ္းအနား(၁ဝ-၁၂-၂ဝဝ၁) တြင္ ႏိုဘယ္လ္ဆုရပုဂၢိဳလ္၏ ႏႈတ္ခြန္းဆက္စကား တြင္ေျပာၾကားရာ၌ ''လူ႕အခြင့္အေရးမ်ား၏ စုေပါင္း႐ိုက္ခတ္မႈမ်ားအတြက္ ႏိုင္ငံမ်ားသည္ အခ်ဳပ္အျခာကို ဒိုင္းသဖြယ္ ေရရွည္အသုံးျပဳႏိုင္ မည္မဟုတ္ေပ။ The Sovereignty of States must no longer used as a shield for gross violations of Human Rights ဟု ေျပာခဲ့ဖူး သည္။ (Beyond Sovereignty issues for global agenda – စာမ်က္ႏွာ-၃၅၆)
အခ်ဳပ္အျခာအာဏာကို စိန္ေခၚလာမႈမ်ား အား ရင္ဆိုင္ႏိုင္ေရးအတြက္ အမ်ဳိးသားေရး အက်ဳိးစီးပြား(National Interest)ကို ထိန္းသိမ္း ေစာင့္ေရွာက္ရန္ အထူးလိုအပ္လွပါသည္။ အျမင့္ ဆုံးအမ်ဳိးသားေရးအက်ဳိးစီးပြား (Supreme National Interest)မွာ ႏိုင္ငံဆက္လက္ရွင္သန္ႏိုင္ ေရး(Survival) ျဖစ္ေပရာ ႏိုင္ငံ၏လြတ္လပ္ေရး ကိုထိန္းသိမ္းကာကြယ္မႈ၊ တိုင္းရင္းသားျပည္သူ တို႕၏အမ်ဳိးသားေရးလကၡဏာထိန္းသိမ္းကာကြယ္ မႈ၊ မိမိအရင္းအျမစ္မ်ားႏွင့္အက်ဳိးစီးပြားမ်ားကို ဖယ္ရွားမႈမခံရေစေရးကာကြယ္မႈတို႕ ေဆာင္ရြက္ သြားၾကရန္ လိုအပ္ေပသည္။ အဓိကအားျဖင့္ မဟာဗ်ဴဟာမိတ္ဖက္မ်ား (Strategic Partnerships) ကြန္ရက္ဖြဲ႕ခ်ိတ္ဆက္ထားႏိုင္မႈသည္ အေရးႀကီးလွပါသည္။
